Kort antwoord
Klassieke anime en manga uit de periode 1970 tot 2000 steunen op drie Japanse pijlers: het werk van Osamu Tezuka, dat de naoorlogse tekenfilm en het stripverhaal een eigen grammatica gaf, Akira van Katsuhiro Otomo, dat animatie en manga tegelijk naar een volwassen register tilde, en de cyberpunk van Masamune Shirow in Appleseed en Ghost in the Shell. De Italiaanse receptie liep daarbij niet gelijk met de Japanse: doublage, televisie-uitzendingen, vertalingen en de albi van uitgeverijen bepaalden welk beeld Italiaanse lezers van die werken kregen.
Controlelijst
- 01Osamu Tezuka (1928-1989) wordt in de vakliteratuur beschreven als de tekenaar die het naoorlogse Japanse stripverhaal een cinematografische verteltrant gaf:
- 02Katsuhiro Otomo publiceerde Akira vanaf 1982 als manga in Young Magazine en bracht het verhaal in 1988 zelf naar de bioscoop als animatiefilm.
- 03Masamune Shirow debuteerde met Appleseed, vanaf 1985 gepubliceerd, en vestigde met Ghost in the Shell (Kokaku Kidotai, vanaf 1989) een eigen variant van cyberpunk.
Welke werken van Osamu Tezuka legden de basis van klassieke anime en manga?
Osamu Tezuka (1928-1989) wordt in de vakliteratuur beschreven als de tekenaar die het naoorlogse Japanse stripverhaal een cinematografische verteltrant gaf: veel kadrering, wisselende camerastandpunten en personages met grote, uitdrukkingsvolle ogen. Zijn vroege werk Shin Takarajima (Nieuwe Schateiland, 1947) geldt als een breekpunt in de naoorlogse manga. In de jaren vijftig en zestig volgden reeksen die het jeugd- en tienerpubliek structureel veroverden, waaronder Tetsuwan Atom (Astro Boy), Jungle Taitei (Kimba de witte leeuw) en Ribon no Kishi (Prinses Ridder), dat als een van de eerste shojo-reeksen met een meisjesheldin te boek staat.
Voor de animatie is Tezuka's eigen studio Mushi Production van belang. Tetsuwan Atom werd in 1963 de eerste Japanse wekelijkse televisieserie in animatie, met een beperkt aantal beelden per seconde en hergebruikte animatiefragmenten om de kosten beheersbaar te houden. Die zuinige productiemethode werd een blijvende eigenschap van televisie-anime. Tezuka's latere, donkerder werk, zoals Hi no Tori (De Feniks) en Buddha, laat zien dat hij het medium ook voor volwassen thema's wilde inzetten. Voor de Italiaanse markt werden meerdere van deze reeksen gedubd en onder aangepaste titels uitgezonden, wat de naamsbekendheid van Tezuka in Italië eerder via televisie dan via het album opbouwde.
Hoe bepaalde Akira van Katsuhiro Otomo de animatie en de klassieke manga?
Katsuhiro Otomo publiceerde Akira vanaf 1982 als manga in Young Magazine en bracht het verhaal in 1988 zelf naar de bioscoop als animatiefilm. De strip speelt in Neo-Tokyo, een stad die na een catastrofe opnieuw is opgebouwd, en volgt een groep jongeren die in een militair experiment verzeild raakt. De manga valt op door de uiterst gedetailleerde achtergronden, het realistische perspectief en de lange, woordeloze actiescènes. De film comprimeert het nog lopende verhaal tot een productie van ruim twee uur en gebruikt een groot aantal individueel getekende beelden, wat in 1988 een uitzondering was in de Japanse animatie.
De invloed ligt op twee niveaus. Ten eerste technisch: Akira maakte duidelijk dat animatie een publiek buiten de kinderdoelgroep kon bereiken en dat Japanse studio's een visuele dichtheid konden halen die met televisiewerk niet mogelijk was. Ten tweede inhoudelijk: de film bracht cyberpunk, stedelijke vervreemding en politiek geweld in het centrum van het medium. In Italië werd Akira in 1991 in de bioscoop uitgebracht en later op video en dvd verspreid; de Italiaanse titel en de montageversies verschilden per uitgave, wat de receptie in het land mede heeft gevormd. Voor Italiaanse lezers van die generatie is Akira vaak het eerste werk waarin manga niet als jeugdlectuur maar als volwassen strip werd gepresenteerd.
Hoe bepaalden Appleseed en Ghost in the Shell van Masamune Shirow het cyberpunkbeeld?
Masamune Shirow debuteerde met Appleseed, vanaf 1985 gepubliceerd, en vestigde met Ghost in the Shell (Kokaku Kidotai, vanaf 1989) een eigen variant van cyberpunk. Appleseed speelt in een stad die na een wereldoorlog door een technocratisch bestuur wordt opgebouwd en volgt de politieagente Deunan Knute en haar partner Briareos, een cyborg. Ghost in the Shell draait om een openbaar veiligheidsagentschap en zijn cyborg-agenten, onder wie Motoko Kusanagi, en stelt vragen over bewustzijn, geheugen en een lichaam dat deels machine is.
Shirow combineert harde techniek met politieke en filosofische vragen. Zijn pagina's bevatten veel technische toelichtingen, wapenspecificaties en netwerkdiagrammen, wat het lezen vertraagt en de wereld geloofwaardig maakt. De verfilming van Ghost in the Shell door Mamoru Oshii in 1995 bracht die thematiek naar een breder publiek en werd internationaal een referentiepunt voor animatie met een filosofische inslag. In Italië verschenen Shirows reeksen in vertaling bij uitgeverijen die zich op volwassen striplezers richtten, met wisselende uitgavetempo's en herdrukken. Daardoor kent het Italiaanse publiek de reeksen vaak in een andere volgorde en met andere paratekst dan het Japanse.
Welke rol speelde de Italiaanse receptie bij deze klassiekers?
De Italiaanse receptie van Japanse anime en manga verliep via drie kanalen: televisie-uitzendingen met doublage, videodistributie en stripuitgaven. Televisie bracht vanaf de late jaren zeventig reeksen als Mazinga en Gundam naar een breed publiek, vaak met aangepaste titels, ingekorte afleveringen en Nederlandstalige of Italiaanse nasynchronisatie. Voor de doublage waren studio's en stemacteurs bepalend; hun keuzes liggen vandaag vast in archieven en in de herinnering van kijkers. Bij strips zorgden uitgeverijen en hun albi voor een tweede leven van reeksen die op televisie waren blijven hangen.
Daarnaast is censuur een reëel onderdeel van die geschiedenis: scènes werden verwijderd of bewerkt, dialogen werden herschreven en afleveringen werden in een andere volgorde uitgezonden. Wie de klassieke reeksen vandaag bekijkt, ziet dus niet altijd de Japanse versie. Voor verzamelaars en geïnteresseerden is het daarom nuttig om per titel na te gaan welke versie, welke vertaling en welke uitzenddatum in Italië gangbaar waren. Dat verklaart waarom dezelfde reeks in verschillende landen een ander gezicht kan hebben gekregen.
Redactionele verbindingen
Wie de klassieke reeksen wil plaatsen, kan de dossiers over Tezuka en de klassieke anime nalezen naast de Nederlandse vergunningscontrole en de uitleg over Cruks, zodat nostalgie en naleving van de regels elkaar niet in de weg zitten.
Zie ook de reclameregels.
Zie ook de bronhiërarchie.
Zie ook speelgrenzen.
Geraadpleegde bronnen
Deze bronnen zijn inhoudelijk gecontroleerd op . De bronpagina bundelt de directe officiële links.